آثار تاریخی کاشان

کتاب «آثار تاریخی کاشان» به قلم جناب آقای اصغر شاطری به معرفی کاشان و قدمت آن در تاریخ اختصاص یافته است. اینکه چه ویژگی و مطالبی این کتاب را از کتاب‌های منتشرشده در این زمینه مستثنا می‌کند در نوشتار زیر، که سرکار خانم الهام قاسمی (کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی) زحمت نگارش آن را برعهده داشته اند، بیان شده است.

کتاب آثار تاریخی کاشان

آثار تاریخی کاشان

تألیف اصغر شاطری

انتشارات مرسل، چاپ دوم، ۱۳۹۳

مقدمه

فرهنگ و تمدن گذشتۀ ما بخشی از افتخارات ماست که در توالی قرون از اندیشه و هنر نیاکان ما باقی مانده است. آثار تاریخی و کهن هر جامعه به منزلۀ برگی از شناسنامه و هویت آن جامعه است. بناهای تاریخی و آثار باستانی همیشه مورد توجه علاقه‌مندان به تاریخ و جهان بوده است. کشور عزیزمان که قدمتی به بلندای تاریخ دارد، سرشار از آثار زیبا و ماندگار باستانی است. جدا از تلاش برای حفظ این آثار باستانی، اطلاعات و دانسته‌هایی هرچند اندک در مورد پیدایش، موقعیت‌ و قدمتشان نیز به ماندگاری آنها در ذهن عموم کمک می‌نماید.

معرفی کتاب

کتاب «آثار تاریخی کاشان» تألیف اصغر شاطری نیز از جمله منابعی است که به معرفی نمونه‌ای از این فرهنگ و تمدن اختصاص یافته است. نویسنده در این کتاب کوشیده است با استفاده از منابع و اشخاص، نگاهی تازه و نو به کاشان داشته باشد. چهل صفحۀ ابتدایی کتاب شامل موضوعاتی چون پیشینۀ کاشان، کاشان از نگاه گردشگران و جهانگردان و معرفی آثار تاریخی و صنایع دستی این شهرستان است. فصل‌های دیگر کتاب عبارت است از: نگاهی به مساجد، بقاع متبرکه امامزادگان، آرامگاه علما و مشاهیر، خانه‌های تاریخی، آب‌انبارها، حمام‌ها و گذرهای قدیمی کاشان از فصل‌های این کتاب. بخش پایانی کتاب به گزارش تصویری رنگی از آثار تاریخی و مذهبی کاشان اختصاص دارد.

در باب نام کاشان در بخش پیشینۀ این اثر این گونه آمده است: دربارۀ وجه تسمیۀ کاشان نظرهای گوناگون و متعددی وجود دارد. اندیشمندان زبان‌شناس، کاشان را به معناهای مختلفی آورده‌اند: از جمله خانه‌های تابستانی که از چوب و نی ساخته شده و معابد و جایگاه جشن و دلارایی.

ملک‌الشعرای بهار در «سبک شناسی» دراین‌باره نوشته است:

«کاش و کاشان و کاشانه نیز که اسامی بتخانه‌هاست به معنی نوعی از مسکن و نیز اسم خاص شهرها گردید.

           یاد آباد میهـن خطه کـاشان که مــدام             مهد هوش و خرد و صنعت و بینایی بود

           لفظ کاشانه و کاشان به لغت‌های قدیم             معبـد و جایگه جشن و دل‌آسایـی بـود

دیوان ملک‌‌الشعرای بهار، ج ۱، ص ۶۵۸»

نام‌های مختلفی برای این شهر باستانی در کتاب‌های تاریخی ذکر شده است. نویسندگان عرب‌زبان کاشان را «قاسان»، «قاشان» و منتسبین به آن را «قاسانی، قاشانی، کاشانی و کاشی» نامیده‌اند.

وجود بناهای تاریخی باشکوه، دامنۀ گردشگری شهر کاشان را بسیار متنوع و گسترده است. همین امر سبب شده است گردشگران زیادی از داخل و خارج کشور به این شهر باستانی سفر کنند. در بخشی از این کتاب در باب «کاشان از نگاه گردشگران» ادوارد براون به عنوان یکی از گردشگران خارجی، بعد از دیدن کوچه‌ها و بازار کاشان، در نگاهی طنزآمیز این شهر را چنین توصیف کرده است:

«این شهر از سه جهت شهرت دارد: اول اینکه در آنجا ظروف مسی زیبا و محکمی می‌سازند؛ دوم اینکه عقرب‌های خطرناکی دارد، ولی عقرب‌های آن هرگز غریبه‌ها را نیش نمی‌زنند، بلکه با خود سکنۀ کاشان خصومت دارند؛ سومین شهرت کاشان عبارت از ترسو بودن سکنۀ آن است که من تصور می‌کنم به نسبت زیاد اغراق باشد، ولی ایرانی‌ها معتقدند که کاشی‌ها خیلی ترسو هستند».

همچنان که در مقدمه گفته شد، اطلاعات و دانسته‌هایی هرچند اندک در مورد آثار تاریخی و باستانی شهرهای مختلف ایران به ماندگاری آنها در ذهن عموم کمک می‌نماید و علاوه بر آن، آنان را برای دیدن این آثار مشتاق می‌سازد. به همین سبب در ادامه، مشهورترین مکان‌هایی که در فصول این کتاب بدان‌ها اشاره شده است معرفی و بارزترین خصوصیات این مکان‌های تاریخی بیان شده‌اند.

مساجد کاشان:

از جمله ویژگی‌هایی که مساجد شهر کاشان را از مسجدهای دیگر متمایز می‌کند وجود مدارس علمیه در کنار این مساجد تاریخی است که عظمت و بزرگی دیدگاه اسلام را که عبادت در کنار علم معنا و مفهوم دارد، در اذهان تداعی می‌کند. اجزای مساجد و مدارس علمیه کاشان شامل گنبد، صحن، ایوان، مناره، گلدسته، شبستان‌های تابستانی و زمستانی، محراب، حجره، آبریزگاه، آب‌انبار، حوض و باغچه است.

در کاشان تاریخی‌ترین مسجد، مسجد میر عماد، قدیمی‌ترین مناره، مسجد جامع، زیباترین گلدسته، مسجد آقا بزرگ و بزرگ‌ترین مدرسۀ علمیه، مدرسه و مسجد سلطانی است.

بقاع متبرکه کاشان:

یکی از بقعه‌های معروف کاشان، بقعۀ امامزاده «حضرت سلطان علی(ع)» منسوب به امام محمد باقر(ع) است که در مشهد اردهال کاشان قرار دارد. هرساله در آنجا مراسم سنتی مذهبی قالی‌شویان در نزدیک‌ترین جمعه به ۱۱ مهرماه در این بارگاه ملکوتی توسط مردم فینین و اهالی خاوه، با عظمت و شکوه خاصی برگزار می‌گردد. این مراسم به مناسبت سالروز شهادت آن امامزادۀ والامقام است و این تنها سالروز شهادتی است که به تاریخ هجری شمسی برگزار می‌شود. در حاشیۀ برگزاری مراسم قالی‌شویان، گروه‌های تعزیه‌خوانی، پرده‌خوانی و نقالان برنامه‌های خود را اجرا می‌کنند.

دیگر بقاع متبرکۀ کاشان عبارت است از: امامزاده درب امام، امامزاده زینبیه. بقعه پیر بکران. بقعه بابا رکن‌الدین و… .

خانه‌های تاریخی کاشان:

از جاذبه‌های گردشگری کاشان خانه‌های قدیمی و تاریخی آن است. این خانه‌ها علاوه بر معماری تحسین‌برانگیزشان، خصوصیت ویژه‌ی دیگری هم دارند که برآمده از اعتقادت مذهبی و باورهای دینی و فرهنگ مردم این دیار است. نمونه‌ای از این ویژگی‌ها، که بر معماری این خانه‌ها تأثیر بسزایی گذاشته است، عبارت‌اند از:

۱-در طرفین در خانه‌ها تختگاهی است تا استراحتگاهی برای رهگذران باشد. این تختگاه‌ها در فرورفتگی جلو خان و سردر خانه قرار دارد که در تابستان همچون سایه‌بانی و در زمستان همچون چتری است؛ 

۲-درب تمام منازل دارای دو کوبه، یکی با صدای ضخیم، مخصوص مردان و دیگری با صدای نازک مخصوص زنان بوده است؛

۳-خانه‌های قدیمی کاشان دارای حیاط اندرونی و بیرونی است تا نامحرمان و ناآشنایان از اهل خانه مجزا باشند؛

۴-از جملۀ این خانه‌ها، خانۀ بروجردی‌هاست که اکنون محل ادارۀ میراث فرهنگی کاشان است. این خانه را بازرگانی به نام حاج سید حسن نطنزی کاشانی بنا کرده است. علت مشهور شدن به خانۀ بروجردی‌ها آن است که این شخص بیشتر تجارت خود را با افراد بروجردی انجام می‌داد و تجار آن شهر به این خانه رفت‌وآمد بسیار داشتند.

خانه‌های دیگر تاریخی در کاشان عبارت‌اند از: خانه طباطبایی‌ها، خانه تاریخی عباسیان، خانه عامری‌ها و… .

آب‌انبارهای کاشان:

در کاشان بیش از یکصد آب‌انبار وجود دارد. از خصوصیات بارز آنها می‌توان به وقف عام بودن اشاره کرد. همچنین منبع آب‌انبارها به سه شکل استوانه‌ای، مکعب و مکعب مستطیل است.

بزرگ‌ترین و عالی‌ترین آب‌انبار کاشان، آب‌انبار حاج سید حسن صباغ است که در بازار رنگرزها واقع شده و مخزن آن بزرگ‌ترین در نوع خود و دارای دو شیر آب است. این بنا علاوه بر عظمت و حجم آب‌گیری از جهت زیبایی و معرق‌کاری و تزئینات سردر، قابل توجه است. این آب‌انبار توسط چهار بادگیر، هوای مخزن را تهویه می‌کند و آب را خنک نگه می‌دارد.

نمونه‌های دیگر آب‌انبارها آب‌انبار گذر نو، آب‌انبار وزیر، آب‌انبار کوی کوشک صفی و… است.

آرامگاه بزرگان کاشان:

از جمله آرامگاه‌های این شهر، آرامگاه محتشم کاشانی، بزرگ مرثیه‌سرای ایران است. آرامگاه وی در محله‌ای که بدین نام شهرت یافته است قرار دارد. روبه‌روی بقعۀ محتشم، مسجد و حسینیۀ محتشم قرار دارد. بر لوح سنگی که در سردر مسجد نصب شده، این رباعی از قصاب کاشانی نوشته شده است:

            این منزل پر فیض که جای الم است         بی‌فاتحه زین روضه گذشتن ستم است

            باید به ادب گذشت زین در «قصاب»         این جـای رفیع، مـدفن محتشم است

باقی آرامگاه‌های کاشان عبارت‌اند از آرامگاه بابا افضل، آرامگاه سید ابوالرضا، آرامگاه ملا فتح‌الله و… .

حمام‌های کاشان:

از معروف‌ترین حمام‌های کاشان می‌توان به حمام باغ فین اشاره کرد. در قسمت شرقی باغ فین دو حمام وجود دارد که یکی به دستور شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۰۹ق و دیگری که بزرگ‌تر است به دستور فتحعلی‌شاه بنا گردید. این حمام مخصوص سلاطین و شاهزادگان بود که حادثۀ تلخ قتل امیرکبیر نیز در آن رخ داد.

از دیگر حمام‌ها حمام سلطان میر احمد، حمام گذر نو و… است.

گذرگاه‌های قدیمی کاشان:

یکی از ویژگی‌های گذرگاه‌های قدیمی شهر کاشان، وجود چند نوع شغل در بیشتر این گذرگاه‌هاست. نانوایی یکی از این مشاغل است.

از جمله گذرگاه‌های کاشان گذر میدان امیر، گذر سرزیره، گذر حبیب بن موسی، و… است.


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *