مجموعه مقالات اجلاس صدمین سالگرد مشروطه دوم عثمانی

مقدمه:

مقالات اجلاس صدمین سالگرد مشروطه دوم عثمانی که در سال ۲۰۰۸ و از سوی مرکز پژوهش های تاریخ و هنر و فرهنگ اسلامی در استانبول IRCICA وابسته به سازمان تعاون اسلامی برگزار شده بود در سال ۲۰۱۲ منتشر شد.

این مجموعه مقالات تحت عنوان عربی «بحوث المؤتمر الدولی حول المشروطیه الثانیه فی الذکری المئویه» و عنوان انگلیسی the second constitutional period of the ottoman state on its centenary (مجموعه مقالات اجلاس بین المللی صدمین سالگرد مشروطه دوم) و به سه زبان عربی، ترکی و انگلیسی منتشر شده است.

دکتر خالد ارن مدیر کل مرکز در مقدمه این مجموعه مقالات می نویسد: مقالات ترکی، عربی و انگلیسی منتشر شده در این مجموعه، دوره مشروطه دوم عثمانی را از زوایای متعدد از جمله عوامل اعلام مشروطیت دوم عثمانی در سال ۱۹۰۸ میلادی، تحولات مرکز و ایالات عثمانی پس از اعلام مشروطیت دوم، آثار و نتایج سیاسی و فرهنگی و حقوقی مشروطه دوم تا به امروز و چگونگی واکنش به مشروطه دوم در اروپا و جهان عرب و منطقه قفقاز و آسیای میانه، و عرصه های دیگری مانند تأثیرات ادبی مشروطه دوم، مسائل مالی آن دوره، تأثیر مشروطه دوم بر آموزش، مورد بررسی قرار می دهند. خالد ارن بر آن است که برخی از مقالات نیز زوایای جدیدی از مشروطه دوم و همچنین منابع جدیدی پیرامون این دوره را که تا کنون دیده نشده بودند مورد بررسی قرار داده اند.

معرفی مقالات:

در این مجموعه تعداد هشت مقاله از سوی اساتید عرب زبان و به زبان عربی نگارش یافته اند که به معرفی اجمالی آن ها می پردازیم:

در نخستین مقاله  تحت عنوان « ارکیلوجیه الدستوریه الغربیه وتأثرها بالدستور العثمانی» (دیرینه شناسی قانون اساسی مراکش و تأثیر پذیری آن از قانون اساسی عثمانی) خانم دکتر آسیه بنعداده استاد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه محمد الخامس شهر رباط مراکش در یک مطالعه تطبیقی شکل گیری قانون اساسی مشروطه عثمانی را با شکل گیری قانون اساسی مراکش مقایسه کرده و به تلاش های نظام سیاسی مراکش برای استعانت از نظام عثمانی و موانع آن به ویژه مانع تراشی فرانسوی ها اشاره می کند.

مقاله دوم نوشته دکتر سینی مومونی از پژوهشگاه مطالعات علوم انسانی دانشگاه عبدو مومونی نیجر می باشد. در این مقاله با عنوان «أثر اعلان الدستور الثانی للدوله العثمانیه فی أفریقیه: الوجود العثمانی فی تیبستی و بورکو (۱۹۰۸-۱۹۱۳م)» (تأثیرات اعلام قانون اساسی دوم در عثمانی بر آفریقا:حضور عثمانی در تیبستی و بورکو از سال ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۳) با استعانت از منابع محلی که در دوران استعمار آفریقا نگاشته شده اند اطلاعات خوبی پیرامون حضور عثمانی ها در قاره آفریقا به ویژه اقلیم “Borkou-Ennedi-Tibesti”  که امروزه در کشور چاد قرار گرفته، ارائه شده است.

در اسناد ارائه شده تعامل عثمانی ها، دولت سنوسی در طرابلس لیبی و فرانسوی ها در آفریقای سیاه به خوبی دیده می شود.

مقاله سوم به قلم صلاح محمد سالم از دانشگاه دهوک عراق تحت عنوان «اصداء الثوره الدستوریه (المشروطیه) الثانیه ۱۹۰۸م فی ولایه الموصل العثمانیه» به بازتاب مشروطه دوم عثمانی در ولایت موصل عثمانی می پردازد. نویسنده معتقد است تغییراتی که مشروطه دوم عثمانی به همراه آورد با واکنش های سیاسی متفاوتی در ولایت موصل روبرو شد. در این بین برخی، مشروطه دوم را فرصت مناسبی برای تحقق برابری و عدالت تلقی کرده لذا از آن حمایت کردند، اما برخی دیگر به ویژه خاندان های ذی نفوذ و عالمان مذهبی نگاهی تردید آمیز به مشروطه دوم داشته و مشروطه دوم را تهدیدی برای سنت ها تلقی کردند.

اما عبدالرؤوف سنو استاد تاریخ جدید و معاصر دانشگاه لبنان (الجامعه اللبنانیه) در مقاله ای تحت عنوان «اشکالیات الدستور العثمانی فی صحافه بیروت عام ۱۹۰۸م صداه و ردود الفعل علیه» (آسیب شناسی قانون اساسی عثمانی در مطبوعات بیروت سال ۱۹۰۸م .. بازتاب و واکنش ها) به بازتاب مشروطه دوم عثمانی در مطبوعات بیروت می پردازد.

نویسنده مقاله می گوید که مطبوعات بیروت در ماه های نخست مشروطه دوم به تفصیل به حوادث آن می پرداختند و برخی از آن دفاع و برخی به آن نقد داشتند. سنو می نویسد که قانون اساسی مشروطه باعث اختلاف میان مواضع بیروت و منطقه جبل لبنان شد و در حالی که بیروت خود را عثمانی تلقی می کرد و از ورود به مجلس مبعوثان استقبال می کرد، اما منطقه جبل این امر را ناقض استقلال خود تلقی می کرد. نویسنده همچنین به شکل گیری هویت مستقل لبنانی در این فرایند و از رهگذر حاکمیت عثمانی اشاره می کند.

مقاله بعد تحت عنوان «الافکار الدستوریه و اثرها فی العلاقه بین الدوله والمجتمع فی العهد العثمانی: رؤیه اجتماعیه تحلیلیه» نوشته دکتر عبدالواحد مشعل استاد گروه جامعه شناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه بغداد می باشد. نویسنده در این مقاله سعی می کند تا تأثیرات اندیشه قانون اساسی را بر رابطه جامعه و حاکمیت از منظر جامعه شناختی مورد تحلیل قرار دهد. نویسنده سعی می کند تا تحولات عثمانی را در چارچوب گذار از سنت به مدرنیته مورد بررسی قرار دهد.

عبدالوهاب سعید نجیب شاکر سند شناس کتابخانه اسکندریه مصر مقاله بعدی تحت عنوان «تأثیر دستور ۱۹۰۸م علی الحرکه الدستوریه فی مصر والمغرب دراسه مقارنه فی الفتره الممتده من (۱۹۰۸-۱۹۱۲م)» را به نگارش درآورده است. وی در ابتدا ریشه مطالبه قانون اساسی در مصر و مراکش را با وضعیت مشابه در عثمانی مقایسه می کند، و در بخش بعدی اوضاع سیاسی مصر و مراکش در سال مشروطه دوم ۱۹۰۸م و همچنین نقش مطبوعات را در مشروطه خواهی و در ادامه علل شکست جنبش قانون اساسی در مصر و مراکش را مورد بررسی قرار می دهد.

در ادامه دکتر فاضل بیات از مرکز پژوهش های تاریخ و هنر و فرهنگ اسلامی در مقاله «القانون الاساسی و جمعیه الاتحاد و الترقی فی منظور الشیخ محمد رشید رضا» به نگاه شیخ محمد رشید رضای مصری نسبت به قانون اساسی مشروطه و جمعیت اتحاد و ترقی می پردازد. به نظر نویسنده محمد رشید رضا مسائل عثمانی را به دقت دنبال کرده و نسبت به آن ها از منظر خود اظهار نظر می کرد، از همین رو گاهی موافق برخی اقدامات دولت عثمانی و گاهی مخالف برخی اقدامات عثمانی بود. وی همچنین در مسئله قانون اساسی مدافع جمعیت اتحاد و ترقی و مخالف سلطان عبدالحمید بود و موافق شکل گیری مجلس مبعوثان بود و در مجله المنار بخش هایی را به دفاع از اتحاد و ترقی و مجلس مبعوثان اختصاص می داد، اما با شکل گیری مجلس مبعوثان رشید رضا به یکباره مخالف آن شد. نویسنده این امر را از ویژگی های رشید رضا تلقی می کند و او را فردی می خواند که مواضع خود را به صورت پیاپی تغییر می داد، از همین رو پیشنهاد می کند که در بررسی مواضع رشید رضا باید محتاطانه عمل کرد و تمام مواضع او پیرامون یک امر را مورد بررسی قرار داد. 

مقاله بعدی تحت عنوان «المشروطیتان العثمانیه و الایرانیه: الافتراق والالتقاء» (مشروطه عثمانی و ایران، تفاوت ها و شباهت ها) توسط مهند مبیضین استاد تاریخ و تمدن در دانشگاه فیلادلفیای اردن نوشته شده است.

مبیضین در این مقاله معتقد است که بررسی نهضت اعراب بدون توجه به تجربه مشروطه در ایران و عثمانی ناقص خواهد ماند، امری که به نظر نویسنده بسیاری از پژوهشگران بدان توجه نکرده اند. نویسنده در مقایسه فرایند تحرکات اصلاحی در میان ایرانی ها، عرب ها و ترک ها معتقد است که این فرایند در میان ایرانی ها به دلیل حضور پر رنگ علما در نهایت به نظریه ولایت فقیه انجامید، اما در میان عرب ها، اندیشه سنی نتوانست پایان به سامانی پیدا کند، اما فرایند اصلاحی ترک ها نیز در نهایت به دو شاخه اسلامی و غرب گرا تقسیم شد و در پی آن جریان دوم بر جریان نخست غلبه یافت.

نویسنده در ادامه به مقایسه فرایند شکل گیری مشروطه در عثمانی و ایران به ویژه کنش و واکنش علمای دین نسبت به قانون اساسی می پردازد.

در ادامه این مجموعه مقالات، چهار مقاله نیز به زبان انگلیسی منتشر شده اند که نخستین آنها تحت عنوان a comparative study of the jurisdication of the parliament in the iranian and ottoman constitutions (مطالعه تطبیقی قدرت پارلمانی در قانون اساسی ایران و عثمانی) نوشته دکتر حسن حضرتی استاد تاریخ دانشگاه تهران می باشد.

دکتر حضرتی نیز در این مقاله از زاویه ای دیگر به مقایسه شرایط تاریخی مشروطه ایران و عثمانی می پردازد. به نظر دکتر حضرتی در هر دو قلمرو ایران و عثمانی مشروطه خواهی و شکل گیری قانون اساسی زمینه ای شد برای شکل گیری نظام سیاسی هم خوان با نظام پارلمانی که تفکیک قوا یکی از شاخص های آن می باشد. دکتر حضرتی در ابتدا حوادث منجر به شکل گیری قانون اساسی در دو قلمرو ایران و عثمانی را مورد توجه قرار می دهد و در ادامه با بررسی متون قانون اساسی مشروطه عثمانی و ایران به نتایج قابل توجهی دست می یابد. 

دکتر حضرتی معتقد است که شکل گیری مشروطه در ایران ارزش بسیاری را برای پارلمان در نظر گرفت، و پارلمان مشروطه ایران، قدرتمند تر از پارلمان مشروطه عثمانی بود، اما به دلیل اینکه پارلمان با قدرت بالا در ایران پیش از شکل گیری شرایط تمهیدی اش شکل گرفته بود، در نهایت به شکست انجامید این در حالی بود که پارلمان با قدرت پایین تر در مشروطه دوم عثمانی از آنجا که با شرایط وفق داشت، توانست به تدریج نتایجی را برای عثمانی و بعدها ترکیه جدید به ارمغان آورد.

مقاله انگلیسی بعدی از آن ادل مرئو استاد دانشگاه مونپلیه فرانسه می باشد. عنوان این مقاله « Young Tutk Revolution and Anti-Imperialist Resistance Movements in the Muslim Mediterranean» (انقلاب ترک های جوان و جنبش های ضد امپریالیستی در منطقه مدیترانه مسلمان) می باشد.

نویسنده در این مقاله با تکیه بر روابط مراکش با عثمانی و مصر، به تأثیرات مشروطه دوم عثمانی در شمال آفریقا و تأثیرات اندیشه های ضد امپریالیستی ترکان جوان در عثمانی و مصر بر مراکش می پردازد.

واسیلیکی پاپادیمیتریو از دانشگاه ارسطوی تسالونیکی یونان دیگر مقاله انگلیسی این مجموعه را تحت عنوان « The  Young Tutk Revolution: Historiographical and Political Approaches» (فرایند سیاسی و تاریخ نگاری انقلاب ترک های جوان) به نگارش درآورده است. 

نویسنده در این مقاله فرایند تحول امپراتوری دینی و چند قومیتی عثمانی به یک دولت – ملت سکولار را توسط کمال آتاتورک مورد توجه قرار داده است. پاپادیمیتریو بر آن است که این فرایند در روایت تاریخی دوره مشروطه دوم عثمانی مورد توجه نبوده است، و در دوره جمهوری این نگاه پیشا تاریخی به تاریخ نگاری روزهای پایانی عثمانی افزوده شده است. نویسنده یونانی معتقد است که تاریخ نگاری غایت گرایانه مشروطه دوم، انقلاب ترک های جوان را در ادامه اصلاحات عثمانی که از دوره سلطان سلیم سوم آغاز شده بود تلقی کرده و این حادثه را به کلی از حوادث بعدی که پس از جنگ اول جهانی رخ نموده بود و به شکل گیری ترکیه جدید منجر شده بود، جدا می کند، این در حالی است که به نظر نویسنده حوادث سال ۱۹۰۸ ارتباط وثیقی به حوادث بعدی و شکل گیری ترکیه جدید دارند و با اینکه تأسیس جمهوری ترکیه را در سال ۱۹۲۳ می دانند اما ریشه های این امر به سال ۱۹۰۸ باز می گردد.

کنت اف سکول استاد دپارتمان تاریخ دانشگاه ممفیس آمریکا دیگر نویسنده این مجموعه می باشد که با مقاله «Rationalizing Islamic Criminal Law during the Second Constitutional Period(1911-17)» (عقلانی سازی قانون جزای اسلامی طی دوره مشروطه دوم) در این همایش شرکت جسته است. مراد از عقلانی سازی در این مقاله نزدیک به مدرن سازی و یا عقلانی سازی بر مبنای عقلانیت جدید می باشد. به نظر نویسنده در دوره مشروطه دوم قانون جزای اسلامی از سوی عقلانیت مدرن مورد تجدید نظر قرار گرفت. به نظر نویسنده پایه گذاری نظام قضائی ترکیه جدید بر مبنای همین مدرنیزاسیون در حیطه قانون جزای اسلامی رخ نموده است.

در ادامه باید گفت که بیشتر حجم این مجموعه به مقالات ترکی اختصاص دارد که در این مجال عناوین بسیاری از آن ها از نظر شما می گذرد:

شکست مناسبات عثمانی و آلمان: ترکان اشغالگر و مطبوعات آلمان در ژوئن ۱۹۰۸ 

روزنامه ای عربی درباره مشروطیت، مواجهات دولت عثمانی و جنبش خلافت

حوادث مشروطه دوم و تأثیر انگلستان بر آن (بنا بر گزارش های سر گرارد لاوزر سفیر وقت انگلیس در ترکیه) نویسنده: خلیل ارسین آوجی

بحث مشروطه دوم و واقعه ۳۱ مارس در مطبوعات زنان. نویسنده: احمد گوک بل

تلاش مشروطه دوم برای مشروعیت بخشیدن به امور مذهبی. نویسنده: قادر گورلر

تحلیلی بر پیامدهای داخلی و خارجی اعلان مشروطه دوم. نویسنده: احمد خلج اغلو

بازتاب روند مشروطه دوم در مدارس بورسا. نویسنده: مفائیل هیزلی

مشروطه دوم از منظر ارزش های قانون اساسی. نویسنده: محرم قیلیچ.

توران بزرگ در برابر توران جدید: جایگاه پان ترکیسم در مشروطه دوم از منظر دکتر ادیپ هالید. نویسنده: بیرگل کوچاک.

پاسخ اروپا به مشروطیت. نویسنده: اورهان کل اغلو.

کمک به تشکیل یک جامعه سازمان یافته در مشروطه ترکیه. نویسنده: محمد اکور

تجدد نظامی و «مجلس مهام حربیه» در دوره مشروطه دوم. نویسنده: آدم اولمز

آگاهی ملی در ادبیات نمایشی ترک پس از مشروطیت دوم. نویسنده: عبدالله شنگول

ساختار مالی در دوره مشروطه دوم. نویسنده: احمد تاباک اوغلو

قرائت جدیدی از مفهوم مقام خلافت در فضای سیاسی مشروطه. نویسنده: نامق سینان توران

مخالفت سیاسی در دوره مشروطه. نویسنده: سرکان اونال

سیاست عثمانی و ایده قانون در سنت حکومت مشروطه. نویسنده: حسین یلماز

در پایان توجه علاقمندان را به مطلب مفید دکتر حضرتی پیرامون این کنگره که چندین سال پیش نوشته شده و در وبلاگ ایشان قابل دسترسی می باشد جلب می کنیم:

گزارش کنگره بین المللی یکصدمین سالگرد مشروطه دوم عثمانی ( استامبول ۱۸-۲۱اردیبهشت )

معمولا نگاه به تاریخ عثمانی در مجامع علمی ترکیه از دو رویکرد مسلط تبعیت می کند. رویکرد اول نگاهی است که اندیشمندان غرب گرای ترکیه، به میراث خود دارند و سعی می کنند تمامی مسائل را در ذیل تاریخ مدرنیته و مدرنیزاسیون ارزیابی کنند. نویسندگانی مانند «نیازی برکس»،«ایلبر اورتایلی»،«خلیل اینالجیق» و… از نمایندگان شاخص این جریان به شمار می روند. این دسته همچنین نگاه مثبتی به جریان «کمالیسم»در ترکیه دارند.

رویکرد دوم، نگاهی است که اندیشمندان اسلام گرای ترکیه به تاریخ و فرهنگ عثمانی دارند. تلاش آنان بر این است تصویر با شکوه و پر افتخاری از تاریخ امپراتوری عثمانی ارائه کنند. در این میان نفوذ و دخالت دول اروپایی از جمله روسیه و انگلیس را در فروپاشی امپراتوری، بیشتر مورد توجه قرار می دهند. از استادان و اندیشمندان برجسته ای که از این زاویه به تاریخ ترکیه نگاه می کنند می توان به «کمال کارپت» و «شریف ماردین» اشاره نمود. “مرکز تحقیقات فرهنگ، هنر و تاریخ اسلام” معروف به ircica  یکی از مراکز علمی اسلام گرای ترگیه است که کنگره یکصدمین سال مشروطه دوم عثمانی (۱۹۰۸م) را با همکاری سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی از ۱۶ تا ۲۲ اردیبهشت ماه ۱۳۸۷ برابر با ۶ تا ۱۱می ۲۰۰۸ میلادی در استامبول برگزار نمود.

موسس اصلی “مرکز تحقیقات فرهنگ،هنر و تاریخ اسلام” « اکمل الدین احسان اغلو » ( دبیر فعلی سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی ) است. ایشان با نگارش دو جلد کتاب ارزشمند درباره تاریخ تمدن و فرهنگ عثمانی، از اعتبار خاصی در بین اهل قلم نیز برخوردار است و نمی توان او را یک شخصیت اجرایی و سیاسی صرف دانست. این کنگره با حضور بیش از صد تن از استادان و محققان بیش از بیست کشور جهان آغاز به کار نمود. شخصیت های فرهنگی و سیاسی ترک که در مراسم افتتاحیه کنگره به ایراد سخن پرداختند عبارت بودند از : «خالد ارن» (رئیس فعلی موسسه ircica ) «اکمل الدین احسان اغلو» و«محمت آیدین»(مشاور فرهنگی رجب طیب اردوغان). در ادامه مراسم افتتاحیه پیام تبریک نخست وزیر ترکیه قرائت شد.از سخنرانان غیر ترک مراسم آغارین کنگره، ابتدا « رعا نسان » وزیر فرهنگ جمهوری عربی سوریه بود که در سخنانی از « سلطان عبدالحمید دوم » به شدت دفاع کرد و بویژه از عملکرد او در مقابله با صهیونیسم و در دفاع از فلسطین به نیکی یاد نمود. به زعم ایشان در تاریخ با قضاوت های نادرست،  ظلم زیادی به « سلطان عبدالحمید دوم » شده است. فلذا مورخان مسلمان باید حق مطلب را در باره او ادا کنند. وی همچنین یادآور شد مسلمانان منطقه، امروز باید اسلام گرایی را جایگزین ملی گرایی بکنند تا بتوانند در مقابل توطئه ها و برنامه های ضد اسلامی صهیونیسم مقاومت کنند. به نظر وی فروپاشی عثمانی محصول دسیسه های صهیونیسم بود. و بالاخره آخرین سخنران مراسم افتتاحیه « عبدالکریم الایریانی » (مشاور رئیس جمهور یمن ) بود که در صحبت بسیار کوتاهی اظهار خوشوقتی و خوشحالی از برگزاری چنین کنگره با شکوهی نمود.

 بعد از مراسم افتتاحیه ارائه مقالات علمی آغاز شد و می توان گفت مقالات خوبی که در این کنگره ارائه شد کم نبود. در طول سه روز، حدود صد مقاله از استادان و محققان بیست کشور دنیا در این کنگره ارائه شد و گفتگوهای علمی بسیار سودمندی هم در پایاین هر بخش از پلان های سخنرانی بین سخنرانان و مخاطبان که غالبا از دانشجویان ارشد و دکترای دانشگاه ها بودند، شکل گرفت که می توان گفت از بخشهای جذاب این همایش به شمار می آمد. از شخصیت های علمی صاحب نام که در این کنگره حضور داشتند، می توان به شریف ماردین و محمت ایپشیرلی از ترکیه، فیروز احمد از پاکستان، چرلز کورزمان از آمریکا و کلاوس کریزر از آلمان اشاره نمود.

از کشور عزیزما ن ایران، راقم سطور و همچنین پژوهشگر گرانمایه جناب آقای « رحیم رئیس نیا» از طرف بنیاد دایره المعارف اسلامی شرکت داشتند. مقاله استاد رئیس نیا در رابطه با نهضت مشروطه ایران و آزادیخواهی در عثمانی بود. این بنده هم در مقاله ام به مقایسه اختیارات پارلمان در قوانین اساسی مشروطه ایران و عثمانی پرداخته بودم.

نمی توان انکار کرد که حضور ایرانیان، علیرغم موضوعات مشترک تاریخی و فرهنگی زیادی که بین ایران و عثمانی در قرنا قرون تاریخ وجود داشته، در این کنگره چندان چشمگیر نبود. انتظار می رفت از استادان و محققان ایرانی بیشتری در این همایش بین المللی شرکت کنند. متاسفانه در طول سه روز برگزاری کنگره، از مسئولان کنسولگری وزارت امور خارجه و همینطور مسئولان رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران خبری نبود.

مطالب مرتبط:

اختیارات مجلس در قوانین اساسی مشروطه ایران و عثمانی

مقایسۀ اختیارات سلطان در مشروطه ایران و عثمانی

ایران در تاریخ‌نگاری عثمانی و ترکیه

گزارش سفیر عثمانی از مشروطه در ایران

هویت عثمانی: ترک، مسلمان یا رومی؟

اروپا در سفرنامه های عثمانی

تسنن دوازده امامی در نسخه های خطی دوره عثمانی

جامعۀ مدنی در امپراتوری عثمانی

امپراتوری عثمانی (عصر متقدم ۱۳۰۰ تا ۱۶۰۰)

امپراتوری عثمانی (عصر متقدم ۱۳۰۰ تا ۱۶۰۰)

معرفی کتاب«ایران و عثمانی در آستانه قرن بیستم»

گفتگوی «پیشینه» با دکتر حسن حضرتی به بهانه برگزیده شدن کتاب «مشروطه عثمانی»

فیلم های مرتبط:

مقدمات اتحاد عثمانی و آلمان در جنگ جهانی اول(فیلم)

فیلمی کمتر دیده‌شده از خلیفۀ عثمانی

فیلمی از عثمانیان در دهه ۱۹۱۰

تصاویر مرتبط: 

محافظت از گنجینه‌های تاریخی امپراتوری عثمانی

سکه‌های عثمانی

پوستری از سلاطین عثمانی

تظاهرات ترک‌های جوان در استانبول

تصاویر عثمانی(۱): ینی‌چریان

تصاویر عثمانی(۲): خمپاره‌چی/ خمبره‌جی

تصاویر عثمانی(۳): صولاق

تصاویر عثمانی(۴): چاوش

آتیش داری؟ (تصاویر عثمانی ۵: چپق)

سند:

پوستری از سلاطین عثمانی


2 پاسخ به “مجموعه مقالات اجلاس صدمین سالگرد مشروطه دوم عثمانی”

  1. عبرت گریز می‌گه:

    چه نیکو بود گزارشی اجمالی از مشروطه ی یکم و دوم عثمانی در آغاز این معرفی داده می شد.

  2. الهام می‌گه:

    نویسنده سطور؟

پاسخ دهید