تحلیلی = backward!

آن‌چه پیش روست، یادداشتی کوتاه بقلم جناب آقای سجاد هجری، پژوهشگر پژوهشکده‌ی سیاست‌پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، درباره‌ی برابرنهاد فارسی اصطلاح backward است که در گفتگو با اعضای محترم «پژوهشکده‌ی چشم‌انداز و آینده‌پژوهی» (ivafac.ir) دانشگاه آزاد اسلامی (واحد علوم و تحقیقات) نگاشته شده و در آن تلاش شده که از اصطلاحات دانش‌های مرسوم در جهان اسلام بهره رود!

«تحلیلی» برابرنهادی سزاوار برای backward در فارسی!

سجاد هجری

چندی پیش برخی از دوستان بدنبال برابرنهاد شایان فارسی واژه‌ی backward می‌گشتند و خودشان ناخرسندانه، آمیزه‌ای نَدرخور جایش نگاشته بودند: «بسوی عقب!»؛ اما از من پرسیدند که چه واژه یا آمیزه‌ای در فارسی سزاوار و شایسته‌اش است! من «موضوع له» واژه‌ی ward را جستم و این دو واژه را «در (فی الـ) مجلس»، پیش‌نهاد دادم: «پس‌دار» یا «پس‌بان»؛ زیرا ward بمعنای محافظت، حراست، تولیت، «نگه‌داری»، «پاسداری» و «سرپرستی» است و back نیز روشن است که معنای پس، پشت و حتا گذشته می‌دهد و پسوندهای فارسی دار و بان هم‌معنای ward است! البته، ward بعنوان پسوند در انگلیسی معنای «بسوی»، بطرف و «در جهت» می‌دهد؛ اما نگه‌داری و پاسداری آشکارا، مستلزم این معانی هستند؛ زیرا دست‌کم، برای محافظت و حراست از چیزی باید بدان «توجه» کرد و «التفات» داشت! در برخی فرهنگ‌ها برابر «بک‌وارد» آمیزه‌های «پس‌روی» یا «پس‌رفتنی» یا «پس‌گشتی» یا «پس‌سوی» را نهادند! این دوستان آینده‌پژوهند و بک‌وارد را بعنوان ویژه‌واژه‌ای در آینده‌پژوهی بکار می‌برند که البته، آمیزه‌ی backcasting نیز در آن بکار می‌رود که گویا، برایش «پس‌نگری/بینی» را در فارسی گذاردند. backward در آمیزش/ترکیب با mapping، planning، scenario، tracing و … بکار می‌رود و «پس‌رو» معنا می‌شود (گویا دربرابر forward بمعنای «پیش‌رو»). آنان backward را در آینده‌پژوهی چنان شرح دادند (رفتن از آینده‌ی یک گذشته (لاحق/متأخر) بگذشته‌ی آن آینده (سابق/متقدم)!) که من بیاد «ترکیب» و «تحلیل» در «قیاسات» (فکر تصدیقی!) افتادم و بک‌وارد را چونان تحلیل دیدم؛ زیرا در تحلیل بعکس ترکیب، از «نتیجه» بـ«مقدمات/قراین» می‌رسند/دست می‌یابند و قیاسی را [باز]می‌سازند (دقت شود که در «فکر تصوری/تعریف» نیز ترکیب و تحلیل هست!) و می‌توان برابر بک‌وارد در آن آمیزه‌ها با این توضیح، از وصف «تحلیلی» بهره برد که بسیار سزاست! این تنها یک پیش‌نهاد دمِ‌دستی و آغازین است و جا دارد در آن فراوان اندیشه و پژوهش شود. آن‌چه در این «برابرنهادیابی» بسیار مهم و درخور توجه است، بهره‌گیری از اصطلاحات/ویژه‌واژه‌های علم/دانشی در سنت خودمان است!


1 پاسخ به “تحلیلی = backward!”

  1. امیر می‌گه:

    از این که نویسنده محترم به برابرنهادی توجه ویژه‌ای دارند شادمان‌ام. چرا که در این زمینه کم کار کرده‌ایم و نیاز است تا توجه همگان به آن جلب شود. جا دارد که نویسنده محترم مطلبی در باب اهمیت و ضرورت برابرنهادی در زبان مادری مطلبی بنگارند.

پاسخ دهید