تاریخ‌اندیش، برابرنهاد Geschichtsdenkers!

آن‌چه در پی می‌آید، یادداشتی کوتاه بقلم جناب آقای سجاد هجری، پژوهشگر پژوهشکده‌ی سیاست‌پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، درباره‌ی آمیزه‌ی «تاریخ‌اندیش» در عنوان کتاب «ارنست نولته: سیمای یک تاریخ‌اندیش»، است.

«تاریخ‌اندیش»، آمیزه‌ای خوش‌ساخت در برگردان Geschichtsdenkers!

سجاد هجری

 

چندی پیش، در گنجه‌ی شیشه‌ای (ویترین) کتابفروشی‌های انقلاب که از عنفوان جوانی، ساعت‌ها وقت گرانمایه‌ام را بتماشای آن‌ها پرداخته‌ام، کتابی با نام «ارنست نولته: سیمای یک تاریخ‌اندیش» را دیدم! از همان نگاه نخست، «تاریخ‌اندیش» مرا گرفت و در اندیشه برد! این آمیزه را بیاد نداشتم که دیده یا شنیده یا بکاربرده باشم! با خود گفتم: این آمیزه، برگردان فارسی کدام واژه است!؟ از این‌که درباره‌ی مونته‌ی آلمانی بود و نویسنده‌اش «زیگفرید گرلیش» نام داشت، گمان بردم (حدس زدم) که کتاب بزبان آلمانی بوده و تاریخ‌اندیش، برابرنهاد واژه‌ای آلمانی! بسیار دوست داشتم که کتاب را بخرم؛ ولی «منابع مالی» محدودست و کتاب‌های درخواستی که بدان نیازمندم، بسیار و باید دست بگزینش زد و چاره‌ای جز اولویت‌بندی نیست و آن، برایم چندان «اولویت» نداشت! نشد بروم و کتاب را برگ زنم که شاید ترجمان، در پیش‌گفتار و مانند آن، از این برابرنهی و بهره‌گیری از آن آمیزه، سخن گفته باشد! گفتم: رفتم خانه، پیگیر آن واژه‌ی آلمانی و برگردانش می‌شوم! چند روز گذشت که امروز، «وقت» (نه زمان!)ش رسید (توفیق یار شد)! هر چه فضای مجازی را گشتم، آمیزه‌ی «تاریخ‌اندیش» را جز در بر/فرنام (عنوان) کتاب یادشده، نیافتم! گویا و شاید، این آمیزه را ترجمان، «مهدی تدینی»، برساخته است. واژه‌ی آلمانی بکاررفته، Geschichtsdenkers است. بخوبی می‌توان دید که ترجمان، تاریخ‌اندیش را «گرته‌بردارانه»، از آمیزه‌ی آلمانی برساخته؛ زیرا آن، آمیغی‌ست از Geschichte بمعنی «تاریخ» (history) و Denker بمعنی «اندیشمند» (thinker) و «فیلسوف» (philosopher)! شاید شما نیز این پرسش بذهن‌تان آید: چرا ترجمان، برابر آمیزه‌ی آلمانی، «فیلسوف تاریخ» را ننهاد!؟ بویژه اگر با «ارنست نولته»، فاشیسم‌پژوه بزرگ، آشنا باشید که فلسفه‌خوانده و شاگرد برجسته‌ی «مارتین هایدگر» نام‌آشناست! فی‌الجمله، مورخ/تاریخ‌دان/تاریخ‌گذار، مانند «فیلسوف تاریخ» بتاریخ می‌اندیشند و بنظر می‌رسد، اندیشیدن/اندیشه فراگیرتر (اعم) از تفلسف/فلسفه است و از سوی دیگر، در آلمانی برای فیلسوف تاریخ، واژه‌ی Geschichtsphilosoph بکاررفته؛ ولی از سوی دیگر، برای مورخ و تاریخ‌دان در آلمانی، واژه‌ی Historiker بکارمی‌رود. برای آن‌که بدین پرسش بدرستی و راستی، پاسخ گوییم، باید کتاب را بخوانیم که نویسنده از بکار بردن این واژه چه اندیشه و انگیزه‌ای داشته! هم‌چنین باید از گوناگونی تاریخ ثبوتی و اثباتی و فلسفه‌ی تاریخ و علم تاریخ نیز سخن راند و نولته را از روی آثارش بخوبی شناخت! کمی آلمانی دانستن نیز بایسته است! … با جستجوی واژه‌ی آلمانی در فضای مجازی، بنظر می‌رسد که این واژه در آلمانی، بطور نسبی، کم‌کاربردست و از قضا، نخستین پیوندهایی که با جستجو در گوگل می‌آید، درباره‎ی کتاب یادشده است که شاید بجهت هوشمندی گوگل باشد و جا دارد از «خط اینترنت» و رایانه‌ای دیگر که پیشینه‌ی جستجوی تاریخیات، این کتاب و نویسنده‌اش را ندارد، آن واژه را جست و نتایج را بررسید یا بسادگی، گزینه‌ی ملاحظه‌ی «پیشینه» در چینش نتایج را نافعال کرد که نیافتمش! دیدم که در پیوندی، درباره‌ی «ماکس وبر» نیز این ویژگی (وصف) و برنام، بکاررفته و وبر، بواقع، «فیلسوفِ مصطلح» نیست! تاریخ‌اندیش آمیزه‌ای خوش‌ساخت‌ست و در فارسی مانندهایی بسیار کهن چون عاقبت‌اندیش، دوراندیش، مآل‌اندیش و … دارد و این، گرته‌برداری را روامی‌سازد (توجیه می‌کند). پرسش و اندیشه در همین خرده‌ریزه‌هاست که ذهن را ورز/ورزش می‌دهد، می‌پروراند و تیز می‌کند!

پس‌نوشت: آمیزه‌ی «تاریخ‌اندیش» را در نوشتاری از «حکمت الله ملاصالحی» بسال ۹۲، یافتم! شاید اگر بیش‌تر بگردیم، کاربرد این آمیزه را بیش‌تر و پیشتر بیابیم …!


پاسخ دهید