چرخش های تصویری؛ ملت و دین در سینمای اروپای شرقی از ۱۹۸۹

کتاب چرخش های تصویری؛ ملت و دین در سینمای اروپای شرقی از ۱۹۸۹، می کوشد به این سوال پاسخ دهد که چگونه دین و ملت در سینمای امروز اروپای شرقی با هم ارتباط دارند و این ارتباط چگونه در سینما تصویر می شود؟ از لحاظ جغرافیایی، کشورهایی در این مجموعه مورد بررسی قرار گفته اند که پیش از ۱۹۸۹ تحت حاکمیت شوروی سابق بوده اند. از حیث موضوعی نیز نویسندگان چهارچوب های نظری و مبانی مقدماتی بحث در این خصوص را مطرح کرده اند، مبانی ای که می تواند اساس کار پژوهش های بعدی در این زمینه باشد.اثر فوق به قلم آقای علیرضا رضایت برای پایگاه عبرت پژوهی«پیشینه»معرفی شده است.

فیلم هایی مانند Taras Bulba در کنار دیگر فیلم های اروپای شرقی که در ۱۹۸۹ ساخته شدند، همگی پرسشی را مطرح کردند که باید به دقت آن را مورد بررسی قرار داد، و البته تحلیل و یافتن پاسخی برای آن مستلزم تعامل بین رشته ای مورخان و منتقدان فیلم است. پرسش از این قرار است که: چگونه دین و ملت در سینمای امروز اروپای شرقی با هم ارتباط دارند و این ارتباط چگونه در سینما تصویر می شود؟
این پرسش برای جوامعی که در زیر چتر کمونیسم بسر می بردند در آن زمان اهمیت بسزایی داشت. در اغلب کشورهای اروپای شرقی شواهد بسیاری برای بازگشت به ملی گرایی وجود داشته، اما در عین حال، بازگشت دین نیز دور از انتظار نبوده است. اما مساله این است که این دو چگونه به هم می توانند ربط پیدا کنند و در این میانه سینما چه نقشی در پیوند آنها دارد. نویسندگان مجموعه حاضرمعتقدند؛در آغازِ چرخش تاریخی ۱۹۸۹، نوعی چرخش تصویری در اروپای شرقی اتفاق افتاده است و قالب این چرخش تعهد سینما به معنادار کردن جهان به کمک دو مولفه دین و ملیت است. به عبارت دیگر، سینما یکی از فضاهای اجتماعی است که در آن ملت و دین به هم می رسند و رابطه ملت و دین به بحث و مذاکره گذاشته می شود.
کتاب حاضر می کوشد تا حد امکان به برخی از این بحث ها بپردازد. از لحاظ جغرافیایی، کشورهایی در این مجموعه مورد بررسی قرار گفته اند که پیش از ۱۹۸۹ تحت حاکمیت شوروی سابق بوده اند. از حیث موضوعی نیز نویسندگان چهارچوب های نظری و مبانی مقدماتی بحث در این خصوص را مطرح کرده اند، مبانی ای که می تواند اساس کار پژوهش های بعدی در این زمینه باشد. کتاب در سه بخش کلی تدوین شده است و هر بخش شامل چهار مطالعه موردی است که می کوشد تعامل بین ملت، دین و سینما را با کمک نمونه های عینی و ملموس توضیح دهد. در مجموع، چهار موضوع کلی وجود دارد که نیازمند توضیح و شفاف سازی است: ۱٫گستره جغرافیایی و تاریخی این مجموعه؛ ۲٫نحوه شناخت و و فهم تاثیر و تاثرِ ملت و دین دست کم در مقام نظر و تئوری؛ ۳٫نقش سینما در پیوند دین و ملت؛ و ۴٫سهم فیلم در شکل گیری حافظه تاریخی.
مقالات کتاب به سه بخش کلی تقسیم شده اند. ویراستاران، مجموعه اروپای شرقیِ پس از ۱۹۸۹ را مکانی همگن و متجانس برای انجام تحلیل فیلم بارویکردی تطبیقی دانسته اند. همکاران مجموعه، کتاب را با تحلیلی تاریخی آغاز کرده اند و سعی کرده اند تا این مکان را با توضیح تعاملات و ارتباطات دین و سیاست در سینمای اروپای شرقی در سراسر قرن بیستم تجزیه و تحلیل کنند. به عنوان نمونه، هانس یوآخیم اشلیگل در مقاله اش با عنوان دین و سیاست در سینمای شوروی و اروپای شرقی، راه های شناخت این گونه تعامل ها را بررسی می کند. هانس ابتدا به سراغ فیلم های روسی می رود و انگیزه های سیاسی و ضد دینی و نیز پشت پرده های مرموز بین نوع به تصویر کشیدن دین و طرفداران استالین را واکاوی می کند.
باری، بخش نخست مجموعه با عنوان قدرت های ساختاری یا نهادی، بر ارتباط مکمل دین و ملت تاکید می کند؛ ارتباطی که مستلزم دو فرایند ملی سازی دین، و مقدس سازی ملت است. دراین بخش تعامل ساختاری و سازمانی بین کلیسا و دولت مفروض گرفته شده است اما این تعامل یک جنبه نمادین نیز دارد زیرا هر دو فرایند در هرجا که ملت و دین در گفتمان ها و فعالیت های یک جامعه به هم پیوند می خورند، اتفاق می افتد. مقالات این بخش ضمن بررسی سینمای روسیه و اوکراین طی دهه گذشته، هر دو جنبه را مدنظر دارند. بخش دوم کتاب تصاویر مقدس و نامقدس نام دارد. مقالاتی که در این بخش آمده اند نگاه دقیق تری به نقش فیلم در شکل دهی به تخیل جمعی به کمک تصاویر و داستان ها دارند. مساله شایان تحقیق در این بخش، ویژگی های واسطه ای فیلم ها، شیوه های روایت و نمایش آنها و تاثیرشان بر واقعیت اجتماعی است. از آنجا که نقش سینما به مثابه واسطه ای بین ملت و دین را بهتر از همه از طریق نشانه ها می توان درک کرد، مقالات این بخش نگاهی دقیق تر به نحوه انتقال بین کدهای دینی و ملی، تصاویر مقدس و نامقدس در بافت های مختلف افکنده اند.
بخش سوم و پایانی مجموعه حاضر، درگیری، تروما و حافظه نام داد؛ این بخش یکسره به موضوعاتی اختصاص یافته که در بافت سینمای اروپای شرقی نیازمند دقت و توجه خاص هستند، این موضوعات عبارتند از درگیری، حافظه و تروما(آسیب). فیلم های اروپای شرقی با نشان دادن قربانیان تاریخی و قهرمانان تاریخی با کمک نشانه های دینی در واقع به مقدس سازی حافظه کمک می کنند. از این منظر، تعامل دین و ملت نه تنها ناظر به بعد زمانی هویت است بلکه با تکثرگرایی موجود در دنیایی که در آن هنوز از هویت ملی و دینی برای مقاصد سیاسی استفاده می شود، نیز در ارتباط است.

برای دریافت کتاب فوق، لینک زیر ار کلیک نمایید:

Liliya_Berezhnaya,_Christian_Schmitt_Iconic_Turns_Nation_and_Religion_in_Eastern_European_Cinema_since_1989__2013


پاسخ دهید